Alzheimer
hastaları
eski anılarını hatırlar mı ?
Sevdiğiniz
bir kişi Alzheimer hastalığını yaşıyorsa bazı zamanlarda
eski anıları canlanırken bazı hatıraları solup gider.
Beynimizin
işlevi hakkında bir çok çalışma devam etsede beyin günümüzde
bile birçok yönden hala gizemini korumaya devam ediyor.
Alzheimer
hastalığı önce yeni
hatıraları etkileyerek yeni bilgilerin tutulmasını engeller.
Çocukluk anıları veya uzun zaman öncesinden gelenler, kişinin
belirli olayları işlemesi ve hatırlaması daha uzun olduğu için
beyinde iyi kodlanmıştır. Alzheimer’in belirtileri ortaya
çıkmaya başladığında, son giren bilgi ilk çıkan olmaktadır.
Demanslı bir kişinin yirmi dakika öncesinden bir şeyi hatırlaması
zor olabilir.
Beynin
depolama bankası
hipokampus bölümüdür. Burada yeni deneyimler ve anılar sürekli
olarak kayıt altına alınır. Alzheimer’ın gelişmeye
başlamasıyla birlikte, hipokampus ilk etkilenen alanlardan
biridir. Beynin o bölgesi yeni bir hatıra veya kişiyi
hatırlayamadığından, hipokampusta depolanamaz veya hafıza
depolama bankasından bilgiyi alamaz.
Bu
yeni anılar, beynin
farklı bir alanında depolanan eski anılar gibi, duygusal bir bağa
sahip değildir. Alzheimer beyni, uzun süreli hatıralarımızın
bile zamanla solmaya başlayacağı şekilde etkiliyor.
Neredeyse
demanslı birini
önemseyen herkesin şöyle bir hikayesi vardır. “Sadece dün,
annem günün çoğunu sessizce oturarak geçirdi ve zorlukla bir
kelime söyledi. Öğle yemeğini getirdiğimde, bana yabancı
biriymişim gibi baktı. Bu sabah beni neşeyle karşıladı ve
adımla çağırdı. Birkaç dakika sonra bir bulmaca üzerinde
çalışıyordu. İyileşiyor olabilir mi? ” İyi niyetli bir
yaklaşım ama maalesef demans teşhisi konulduktan sonra ortadan
kaybolmaz. Belirtiler gelip gidebilir ve durum kişiye bağlı olarak
farklı şekiller de kendisini gösterir. Alzheimer’in veya
demansın semptom ve bulguları farklı oranlarda ilerler. Farklı
aşamaları var, ama asla eskisi gibi olmaz.
Demans
bazı insanlar için
hızlı ilerler, bazıları için ileri bir aşamaya gelmek yıllar
alır. Hafif demansı olan kişiler, sözcükleri ya da bir şeylerin
bulunduğu yerler gibi günlük yaşam üzerinde en az etkiye sahip
olan bellek kayıpları ile kendi başına bağımsız olarak
yaşamını sürdürür.
Alzheimer
ve diğer yaygın demans
türleri doğada ilerici olup tersine çevrilemez buna rağmen
zaman içerisinde bazı semptomlar kaybolur ve bireyler göreceli
stabilite dönemlerinden zevk alabilirler.
Demans
Belirtileri Neden Dalgalanıyor?
Bulguların
neden gelip gittiği konusu tam olarak çözülebilmiş bir konu
değildir. Sevdiklerinizin demans belirtileri hakkında bilmeniz
gerekenler özet olarak şu şekildedir.
Sevdiğin
kişide demansın başlangıcı, hem kendi hem de ailesi için kafa
karıştırıcı ve korkutucudur. Erken evre demansta, hafıza
problemleri ve yaşamında karışıklıklar gelip ve gittiği gibi
tamamen normal davranış dönemleri de birbirini izler. Kişi bir
gün sakin görünür, şefkatlidir ve iyi çalışır. Ertesi gün,
unutkan, tedirgin hatta agressif olabilir.
Alzheimer
hastalığının ilk
aşamalarında, hafıza kaybı ve karışıklık hafiftir. Demansı
olan kişi, son olayları hatırlamakta zorlanır. Yeni kararlar
almak veya başkaları tarafından söylenenleri hafızasına işlemek
konusunda zorlanıyordur. Oluşan değişiklikleri farkındadır
veya algılayamayabilir.
Hastalığın
ilerleyen aşamalarında, Alzheimer hastası bir kişi tanıdık
insanları, yerleri veya şeyleri hatırlayamaz. Hafıza kaybı ve
karışıklığı içeren durumlar, bakıcılar ve aileler için son
derece zordur. Sabır ve anlayış gerektirir.
Daha
sonraki aşamalarda, hafıza kaybı çok daha şiddetli hale gelir.
Bir kişi aile üyelerini tanımaz. İlişkileri unutabilir, aile
üyelerine farklı isimler verebilir. Evinin yerini hatırlamaz veya
zamanın geçmesi konusunda kafası karışıktır. Kalem veya çatal
gibi genel eşyaların kullanım amacını unutabilir. Bu
değişiklikler, bakıcılar ve aileler için en acı verici
olanlardan biridir.
Bu
tür davranışlara bazen
yanlış bir şekilde "yaşlılık" veya "yaşlılık
demansı" denir, bu da eskiden yaygın olan ancak ciddi zihinsel
düşüşün yaşlanmanın normal bir parçası olduğuna dair yanlış
bir inancı yansıtır.
Hafıza
kaybı ve karmaşasının altında yatan ana neden, Alzheimer
hastalığının neden olduğu beyin hücrelerine ilerleyen zarardır.
Mevcut ilaçlar Alzheimer'ın beyin hücrelerine verdiği hasarı
durduramazken, semptomları sınırlı bir süre için azaltmaya
yardımcı olabilir.
Bazı
düzenlemeler örneğin yaşam düzenlemelerinde değişiklik yapmak,
evde rutinden çıkmak, eşyaları değiştirmek veya bazı
enfeksiyonlar gibi ek olaylar semptomların kötüleşmesine neden
olabilir. Davranışta ani bir değişiklik olduğunda, diğer
nedenleri dışlamak için tıbbi bir değerlendirme yapılması
önemlidir.
Erken
dönemde olan bellek kayıplarına
karşı stratejileriniz
İlk
olarak sakin olun. Farklı bir adla çağrılmak veya tanınmamak acı
verici olsa da, incinmenizi belirtmemeye çalışın.
Kısa
bir açıklama ile cevap verin. Kişiyi uzun ifadelerle veya
sebeplerle boğmayın. Bunun yerine, basit bir açıklama ile
netleştirin.
Fotoğrafları
ve diğer hatırlatıcıları gösterin. Önemli ilişkileri ve
yerleri kişiye hatırlatmak için fotoğrafları ve düşünmeyi
teşvik eden diğer nesneleri kullanın.
Mümkün
olabilirse hastanızla
birlikte bir seyahat planlayın.
Kişinin
hafızası, yaşamında belirli bir zamana odaklanırsa, onun şu
andaki gerçekliği olduğu anlayışı ile hatıralar hakkında
konuşmaya katılın.
Öneri
olarak düzeltmeler sunun. Azarlama gibi görünen açıklamalardan
kaçının.
Kişisel
olarak almamaya çalışın. Alzheimer hastalığı, sevdiklerinizin
unutmasına neden olur, ancak desteğiniz ve anlayışınız takdir
edilmeye devam edecektir.
Deneyiminizi
başkalarıyla paylaşın.
Siz
veya sevdiğiniz birisine
Alzheimer hastalığı veya başka bir demans teşhisi konduğunda,
gelecek ile ilgili düşünceleri korku ve endişeye neden olabilir.
Bu konuda hastanız endişeleniyorsa onunla birlikte olduğunuzu
söyleyerek onu rahatlatmaya çalışın.
Alzheimer
uzun sürede belleği
nasıl etkiler?
Erken
evrelerinde, Alzheimer hastalığı
tipik olarak kısa süreli hafızayı etkiler. Örneğin, bu
kahvaltıda ne yediğinizi unutmak veya sohbet ederken tekrar
etmenizi içerebilir. Bununla birlikte, hastalık ilerledikçe,
insanlar yavaş yavaş amnezi olarak da adlandırılan daha uzun
süreli hafıza kaybı yaşarlar.
Alzheimer
ve diğer demanslar, uzun
süreli belleği iki farklı şekilde etkileyebilir. Bir kişi
bilgiyi uzun süreli hafızada saklamakta zorlanabilir ve aynı
zamanda bu bilgileri almakta zorluk çekerler. Farklı demans
türleri, bu bozulmaların herhangi birinin veya her ikisinin uzun
süreli hafıza kaybına neden olabilir.
Alzheimer
ilerledikçe anılar
yavaş yavaş silinir. Alzheimer'lı insanlar kelimeleri bulmakta
zorlanır. Düğün gibi önemli olayların anıları solabilir veya
birden fazla adım gerektiren herhangi hatıra birden yok olur. Bir
önceki gün ayrıntılarıyla hatırladığı bir olayı daha
sonraki günlerde hatırlamaz.
Örneğin,
aile üyeleri genellikle demansı ilerleyenlere tanıdık gelir,
ancak spesifik ilişkiyi tanımlayamayabilirler. Alzheimer'ın geç
evrelerinde, sevdiğiniz kişi, varlığınız hakkında bir
farkındalık gösteremeyebilir.
Uzun
süreli bellek kaybının
diğer nedenleri:
Demans
uzun süreli hafıza
kaybının en yaygın nedenidir, ancak birkaç neden arasında
şunlar vardır:
Uzun
süren yoğun alkol
kullanımı.
Madde
bağımlılığı
Travmatik
beyin yaralanmaları
Yaşlanma
(bazı anılar zaman içinde yavaş yavaş kaybolur)eski anılart, uzun süreli bellek kaybı,
Ağır
travmatik olaylar.
Beyin
tümörü
Beyni
etkileyen enfeksiyon hastalıkları
Ağır
seyreden psikiyatrik hastalıklar
Tedavi
altında olmayan
epilepsi.
Uzun
süreli bellek kayıplarına
karşı stratejiler
İşte
yapabileceğiniz bazı yararlı şeyler:
Aile
ve arkadaş resimlerini sık sık hastanıza gösterip fotoğraflardan
ayrıntılı olarak bahsedin.
Ailece
özel günlerde hazırlanmış
olan DVD'lerinizi hastanız için oynatın.
Her
zaman hastanızın
ismiyle hitap edin. .
Özel
bir hafızanın, hatta
kim olduğunuzun, o kişi için anlamlı veya özel olmadığınızı
gösteren bir gösterge olmadığını unutmayın. Bu hastalığın
sonucudur, yaptığı bir seçim değil.
Hatanıza
hiç bir zaman hafıza kaybı yaşadığını hatırlatmayın.
Onu
kayıtsız ve şartsız
olarak sevin.
Demans
sonucu uzun süreli hafıza
kaybı ile başa çıkmak zor olabilir. Hastanız için yaptıklarınız
bunama ilerlemesini değiştirmezken, bu değişikliklerle başa
çıkmanıza ve onları hastalığın bir parçası olarak anlamanıza
yardımcı olduğunu her zaman aklınızda bulundurun.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder