Alzheimer hastalarında koku algılama sorunları

                           Alzheimer hastalarında koku algılama sorunları

Son zamanlarda yapılan çalışmalar koku algılanmasındaki sorunların Alzheimer hastalığının diğer belirtileri ortaya çıkmadan önce değişen ilk bulgulardan birisi olduğunu gösterdi.

Çoğunlukla, Alzheimer hastalığının belirtileri ortaya çıkmaya başladığında, hastalığın ilerlemesini önemli ölçüde müdahale etmek ve değiştirmek için çok geçtir. Alzheimer'le ilişkili beyindeki fiziksel değişikliklerin, karışıklık ve hafıza kaybı gibi semptomların ortaya çıkmasından on yıl öncesine kadar uzanabildiğini biliyoruz. Birinin Alzheimer’ın erken aşamalarında olup olmadığını tespit etmek için yapılan çalışmalara yeni bir düşünce ile koku tanıma testi de eklendi.

Bireyin koku tespit etme kabiliyetini derecelendiren koklama testinin hastalığı erken teşhis etmede fikir verebileceğini gösteriyor. Columbia Üniversitesinden nörolog William Kreisl, koku tanıma testi üzerinde ciddi çalışmaları ile tanınıyor.

Alzheimer hastalığı ile koku arasındaki bağlantı nedir?

Burundan beyine koku bilgilerini gönderdiği bölüm Alzheimer hastalığında hasar gören ilk alanlarından biridir.

Entorinal korteks gibi beynin koku almadan sorumlu beyin alanları hastalığın erken dönemlerinde etkilenir. Bu nedende kokuları ayırt etme yeteneğinin azalması erken aşama Alzheimer’da bellek belirtileri fark edilmeden önce görülür.

Çeşitli çalışmalar, koku testinde zayıf puan alan bireylerin, beyninde beta amiloid birikintileri veya plakların birikmesi gibi Alzheimer’in neden olduğu nörodejeneratif değişikliklere sahip olma ihtimalinin daha yüksek olduğunu ortaya koydu.

Alzheimer hastası olacağımı, koku tespit testi bana söyleyebilir mi?

Hayır. Önceki çalışmalar kokuları tespit etmedeki yetersizliğin hafıza azalması ile ilişkili olduğunu göstermiş olsa da, bu çalışmalar bize testin belirli bir kişinin Alzheimer'ı geliştirip geliştirmeyeceğini kesin olarak belirleyemez.

Kısa bir süre önce testin prediktif gücünü araştırmak için hafif bellek problemi olan bazı kişiler ile sorunları olmayan kişilerin katıldığı bir çalışma yapıldı. Testte başarılı olanların, kokuları belirlemede zorlanmayanların ileriki aşamalarda Alzheimer hastalığı yaşamadıkları belirlendi. Koku algılama sorunu olanlarda ise hafızanın azalmasının diğer gruba göre üç kat fazla olduğu görüldü.

Ancak, bellek azalmasının, Alzheimer’e mi yoksa Parkinson veya Lewy Sendromu gibi demansa neden olabilen diğer nörodejeneratif hastalıklardan mı kaynaklandığını kesin olarak söyleyemeyiz.

Bellek düşüşünü tahmin etmek için koku testi kabiliyetine bakmanın iyi bir ilk çalışma olduğunu düşünülmesine rağmen bulguların daha geniş çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.

Koku testi ve demans

Kişiler doktorlarlarına Alzheimer hastalığına yakalanma risklerini soruyor. Şu anda, hastalığı kesin olarak teşhis etmenin tek yolu ölümden sonra, Alzheimer’in iki biyolojik işareti olan beta beta amiloid ve tau proteinlerinin beyinde birikiminin otopsi sırasında tespit edilmesi.

Bozulmamış koku grubundaki hiçbir deneğin PET taramasında amiloid birikimine dair kanıtları bulunmadığından, güçlü koku tanımaya sahip yaşlı yetişkinlerin Alzheimer hastalığı riski altında olmadığını düşündürmektedir.

Test, birisinin hafıza şikayeti olduğunda ve değerlendirilmek istediklerinde yararlıdır. Hastaları doğru bir şekilde değerlendirmek için bir standardiazyona ihtiyaç vardır. Bu nedenle, hafıza şikayeti veya ailede demans öyküsü olmayan bir kişi testten faydalanamaz.

Bireyin hafıza kaybı riskini tahmin etmede koku testi PET taramalarıyla karşılaştırıldı. Koku testinde düşük puanı alanların yüzde 60'ında beta amiloid plak vardı.

PET taraması gibi koku testi, hafızada azalma riskini tahmin etmenize yardımcı olabilir. Ancak PET taramasından farklı olarak, bellek düşüşünüzün Alzheimer’ın veya başka bir nörodejeneratif hastalıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını söyleyemez.

Koku testinde düşük puan almak, göz önünde bulundurulması gereken tek faktör değildir. Klinisyenler sigara içme, nörodejeneratif olmayan koku bozulma nedenlerini,aile öyküsünü ve genetik risk faktörlerini de tartmalıdır.

İnsanlar, çeşitli nedenlerden dolayı kafa travması veya sinüs enfeksiyonu, hatta soğuk algınlığı gibi olgularla da koku kaybı sorunlarıyla karşılaşabilirler. Bu rahatsızlıkları teşhis etmek için değişik imkanlardan yararlanılır.

Bununla birlikte, kokuları tespit etme ve tanıma yeteneği insanlar arasında büyük farklılıklar gösterebilir. Bu nedenle normal bir koku alma duyusuna sahip biri gül kokusunu tespit edemeyebilir. Bu arada, gül koklayabilen ancak çiçeklerin az olduğu bir bölgeden olan başka bir kişi kokuyu hisseder fakat ne kokusu olduğunu bilmeyebilir. Her iki durumda da, özellikle farklı popülasyonlar ve ülkeler arasında yapılan testlerde yanlış tanı potansiyeli de vardır.

Alzheimer hastalığının erken belirlenmesi için koku tanımlama testi

Çalışmada, ortalama yaşları 63 olan yaklaşık 300 katılımcıya benzin, çiklet ve limon gibi kokuları tanımaları istendi. Katılanların tümünün Alzheimer’in riski altında olduğu kabul edildi . Kokuları tanımlamakta zorluk çeken katılanların, Alzheimer hastalığı için hafıza testlerinde de kötü puan aldıklarını gözlemlendi.

Alzheimer’ın koku testi çalışması üzerinde çalışan araştırmacılardan birine göre, Alzheimer’in semptomlarını sadece beş yıl geciktirmek, bunların şiddetini yüzde 50 azaltabilmektedir.

Elbette, koku kaybının sadece Alzheimer’la değil, birçok farklı hastalıkla ilişkili olabileceğine dikkat etmek önemlidir.

Koku tespiti çeşitli nedenlerden oluşan bilişsel engelli olabilecek kişilerin tespit edilmesine yardımcı olsa da, Alzheimer tanısı olarak koku alma testinin klinik kullanım için çalışmaların yetersiz olduğu, yapılacak çalışmaların çoğalmasıyla kesin sonuçlara ulaşılacağı bilinmelidir.