Alzheimerli hastalarda hukuksal sorunlar

Alzheimer hastalarında hukuksal sorunlar

Alzheimer hastalığı ilk başladığı zamanlarda hasta kendisi ile ilgili önemli kararları vermede zorluk yaşamayabilir.

Ancak hastalık ilerledikçe zihinsel işlevler ilerleyen yaşla birlikte hızla ve büyük ölçüde azalır. Mali durum, sağlık ve genel yaşam refahı gibi konular sorun olmaya başlar. Kişi, kendi kararlarını doğru

veremiyordur. Böyle bir durum oluşmaya başladığı zaman hasta veya yakınları tarafından talep edilmesi halinde bir vasi belirlenmesi uygun olur. Hasta yakınları adliyelerde özel yetkili sulh hukuk mahkemelerine dilekçe vererek başvuru yapabilirler. Hasta yakınları belirlenen tarihteki davayı kendileri takip edebilirler. Ama kendileri değişik nedenlerden dolayı davanın gidişatını izleyemeyecek durumdaysalar bir avukattan yardım alabilirler.

Konumuz içerindeki anlamıyla karar verici veya vasi, akılca zayıf birinin malını mülkünü yönetmeye yetkili olan sahıstır.

Ailesinin isteğiyle vasi atanması halinde öncelikle Alzheimer olduğu düşünülen kişinin akli melekelerinin yerinde olup olmadığının belirlenmesi gereklidir. Alzheimer hastalığı akıl zayıflığı olarak kabul edilmektedir.

Kanun koyucu akıl zayıflığı olan bir sahsın kısıtlanmasını iki nedenden dolayı ister

1. Kişi kendi işlerini yerine getiremiyor ve doğru düşünemiyordur.

2. Kişinin sürekli olarak bakıma gereksinmesi vardır.

Ancak önceden hastaneden bu durumu belgeler bir rapor alınmışsa mahkeme bunu yeterli görebilir. Şüpheli durumlar ya da farklı gerekçelerle mahkeme buna itibar etmezse belirlediği tam teşekküllü bir hasteneye gönderebilir. Hastaneden alınacak heyet raporuna göre kararını verir.

İlgililerin başvurusu üzerine yargılamayı gerçekleştirecek olan sulh hukuk mahkemesi vasi tayini için gerçekleştirdiği yargılama sürecinde, şahsın gerçekten akıl hastalığı ve akıl zayıflığının bulunup bulunmadığı konusunda resmi makamlardan sağlık kurulu raporu alınmasını istemektedir. Tek hekim tarafından düzenlenen raporu Yargıtay yeterli görmemekte, mutlaka alanında uzman hekimlerden oluşan bir sağlık kurulu veya Adli Tıp Kurumu’nun ilgili ihtisas dairesinden alınmış bir heyet raporuna göre karar verilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Vasi atanması

Zihinsel işlevlerini kaybetmeden önce, ilgili kişi kalıcı bir vekaletname olarak bilinen yasal bir belge aracılığıyla kendisinin uygun gördüğü bir karar vericiyi de atayabilir.

Vasi olrak belirlenen veya atanan kişi, sağlık, yiyecek, barınma ve güvenlik dahil olmak üzere kişisel bakım kararlarının yanı sıra, maliye ve mal yönetimi hakkında karar verme yetkisine sahip olacaktır.

Vasi atanması, bireyin ihtiyaç duyduğu temel hizmetleri ve korumayı sağlayan tek araçtır. Kişinin ihtiyaçları, diğer düzenlemeler yoluyla yeterince karşılanıyorsa, böyle bir aracıya gerek yoktur.

Vasi genellikle birinci derecede aile yakınlarından seçilmesi daha iyidir.

Vasi olarak atanacak kişinin ilk olarak on sekiz yaşından büyük olmalı ve bu görevi istemesi gereklidir. Kendisinin bu işe ayıracak zamanı bulunmalı ve fiziksel bir rahatsızlığı bulunmaması ve konu hakkında yeterli bilgi sahibi olmalıdır.

Vasi tayin edildiği kişinin mali hesaplarını düzenli olarak tutması ve gerektiği zaman bunları ibraz etmesi gereklidir.

Akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlama

Akıl hastalığı ve akıl zayıflığı Türk Medeni Kanunu’nda bir kısıtlanma sebebi olarak sayılmaktadır. Buradaki amaç bazen kısıtlanacak kişiyi ve bazen de kısıtlanacak kişinin etrafındakileri korumaktadır.

Türk Medeni Kanununun 405. maddesine göre; "Akıl hastalığı vea akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen veya korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan kişiler için vasi tayin edilir. Görevlerini yaparlarken vesayet altına alınmayı gerekli kılan bir durumun varlığını öğrenen idari makamlar, noterler ve mahkemeler, bu durumu hemen yetkili vesayet makamına bildirmek zorundadırlar.”

Madde 409/2 : Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir.

Madde 403- Vasinin Görevi: Madde metninde de belirtildiği üzere mahkemenin sağlık kurulu raporu alması kanuni zorunluluktur. Ancak mahkeme sağlık kurulu raporu aldıktan sonra dilerse kısıtlanması talep edilen kişiyi kendisi de mahkeme huzurunda dinleyebilir. Burada mahkemenin kısıtlanacak kişiyi dinlerken kurul raporunu da göz önünde tutması gerekmektedir

Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukukî işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür.

Vasi kısıtlıyı korumak, kişisel işlerinde ona yardım etmekle yükümlü kılınmıştır. Gerekli görülürse vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi’nin de onayıyla kısıtlananın bakımı için bir kuruma yerleştirilmesi de mümkündür. Kendisine veya çevreye zararı olacak şekilde akıl hastalığı bulunan kısıtlının ruh ve sinir hastalıkları hastanesinde alıkonulmasına da karar verilebilir.

Eğer kısıtlı kişinin malları satılmak zorundaysa vasi, sulh hukuk mahkemesi'nin talimatı bulunmadığı müddetçe malları satamaz. Ancak gerektiği durumlarda sulh hukuk mahkemesi kısıtlı kişinin menfaati doğrultusunda mallarının satışına karar verebilir. Satış, taşınır ya da taşınmaz fark etmeksizin tüm mallarda açık artırma ile yapılır. Burada dikkat edilmesi gereken tek detay; taşınır malların değeri düşükse hakimin kararı ile bu mallar pazarlık yoluyla da satılma imkanın olduğudur.

Vasinin hiçbir şekilde yapamayacağı işlemler de bulunuyor. Örneğin; vasi mahkeme kararı da olsa kısıtlı adına önemli bağışlarda bulunamıyor, kefil olamıyor ve vakıf kuramıyor. Bu işlemler hem kısıtlı hem vasi için hiçbir şekilde yapılamayan yasak işlemler arasında yer alır.

Vasiliğe atanma kararının kesinleşmesi üzerine, vasi ile vesayet makamının görevlendireceği bir kişi tarafından hâkimin belirleyeceği süre içinde ve talimatları doğrultusunda yönetilecek malvarlığının Türk Medenî Kanununun 438 inci maddesi uyarınca defteri tutulur. Deftere vesayet altındaki kişinin mallarının türü, adedi ve tahmin edilen rayiç bedelleri sıra numarası altında yazılır. Taşınmazların bulundukları yerler, sınırları, alanları, özellikleri, tapu kayıtları ve bu mallar üzerindeki kısıtlamalar gösterilir.

Vesayet altındaki kişi ayırt etme gücüne sahipse, olanak bulunduğu takdirde defter tutulurken hazır bulundurulur.

Vesayet altındaki kişinin malvarlığı yoksa, aynı süre içinde, durum vesayet makamına yazılı olarak bildirilir. Bu halde defter tutulmaz.

Belirlenen süre içinde defterin düzenlenmesine engel bir durum varsa, vesayet makamından ek süre istenebilir. Vasinin ek süre istemi vesayet makamınca uygun görüldüğü takdirde yeterli ek süre verilir.

Tutulan defter belirlenen süre içinde iki örnek olarak vesayet makamına verilir. Vesayet makamı, defterde yazılan malların iyi tanımlanmadığını, değerlerinin takdirinde yanlışlık yapıldığını veya eksik yazıldığını saptarsa, bunları denetimi altında tamamlattırır veya düzelttirir. Vesayet makamı, defterin usulune uygun ve doğru olarak düzenlendiği kanısına varırsa bir örneğini onaylayarak vasiye verir, diğer örneğini dosyasında saklar.

Belirlenen süreler içinde defter tutulmaz veya tamamlanmazsa vasi, Türk Medenî Kanununun 483 üncü maddesi hükümlerine göre vesayet makamı tarafından görevinden alınır.

Hesap raporu:  Vesayet makamı başka bir süre belirlememişse vasi, her yıl aralık ayının son günündeki durumu gösterir bir hesap raporunu en geç ocak ayının son gününe kadar vesayet makamına verir. Raporun bir yıldan kısa sürelerle düzenlenmesine karar verilmesi halinde vesayet makamı hesabın hangi güne kadar olan durumu göstereceğini ve raporun en geç hangi tarihte verileceğini de kararında belirtir.  

Raporda hesap devresi içinde malvarlığında meydana gelen değişiklikler ile yapılan masraflar ve elde edilen gelirler ayrıntıları ile gösterilir ve belgeleri rapora eklenir. Vesayet makamının bir kararının yerine getirilmesi için yapılan işlemler varsa, bunlara ait kararların tarihleri de raporda gösterilir.

Rapora, vesayet altındaki kişinin mallarına ait hesapların yanısıra, yaşam tarzına, yerleşim yerine ve meslekî eğitimine ilişkin ayrıntılı bilgi de yazılır.

Hesap raporunun incelenmesi ve onaylanması:  Vesayet makamı, hesap raporunu verildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde iyi bir yönetimden beklenen özenin gösterilip gösterilmediğini de dikkate alarak inceler ve hesap raporunda eksiklik ya da yanlışlık gördüğü takdirde vasiye, hesapların tamamlanması veya düzeltilmesi için uygun bir süre verir.

Vesayet altındaki kişi görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneğine sahip ise, hesabın hâkim tarafından incelenmesi sırasında olanak ölçüsünde hazır bulundurulur.

Vesayet makamı, incelemesinin sonunda rapor ve hesapları kabul veya reddeder. Gerektiğinde vesayet altındaki kişinin menfaatini korumak için uygun önlemleri alır.

Vasi, görevini yerine getirirken kusurlu davranışıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zarardan sorumludur.

Değerli şeylerin saklanması:  Vesayet altındaki kişiye ait kıymetli evrak, değerli eşya, önemli belge ve benzerleri, malvarlığının yönetimi bakımından bir engel yoksa, vesayet makamının gözetimi altında güvenli bir yere konur. Bunların saklanmasında ve yönetiminde bir engel varsa gerektiğinde güvence alınarak vasiye de teslim edilebilir. Bu eşyanın teslimine ilişkin tutanakta adetleri, nitelikleri ve değerleri ayrı ayrı gösterilir.

Son rapor ve kesin hesap:  Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre herhangi bir nedenle görevi sona eren vasi, görevinin sona ermesinden itibaren onbeş gün içinde vesayet makamına vesayet altındaki kişinin malvarlığının yönetimiyle ilgili son raporunu ve kesin hesabını verir.

Son raporda, mal varlığı ile gelir ve giderin her kalemi niteliği ayrı ayrı gösterilerek yazılır. Önceden verilmiş ve onaylanmış rapor varsa, o rapordan sonraki gelir ve giderlerin rapora yazılması ile yetinilir. Son rapora gelir ve giderlere ilişkin olarak hâkimin verilmesini istediği belgeler de eklenir. Yol, yiyecek, giyecek gibi giderlerin vesayet altındaki kişinin durumuna uygun olanlarından belge istenmez.

 Kesin hesapta, son rapora ek olarak vasinin atandığı ve görevinin sona erdiği tarihler itibarıyla mal varlığının gelir ve gider toplamı ile gelir ve gider farkı ayrı ayrı gösterilir.

Vesayet makamı onbeş gün içinde son raporu ve kesin hesabı inceler, uygun bulursa onaylar, eksiklikler varsa bunların tamamlanması için vasiye ek bir süre verir. Eksiklikler verilen sürede tamamlandıktan sonra rapor ve kesin hesap vesayet makamınca onaylanır. Son rapor ve kesin hesap onaylandıktan sonra malvarlığı vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edilir.

Verilen süreye rağmen vasi tarafından son rapor ve kesin hesaptaki eksiklikler tamamlanmaz veya önceden belirlenmiş olan süre içinde vasi raporunu vermezse ya da vesayet makamı rapora göre vasinin sorumlu olması gerektiği kanısına varırsa, son rapor ve kesin hesabın reddi konusundaki kararını vasiye bildirir. Bu kararda ehliyetini kazanmış ergin kişiye veya mirasçılarına ya da yeni vasiye tazminat davası açma hakları bulunduğu da belirtir. Bu tebliğde vasinin görevine son verildiği de belirtilir.