Alzheimer Hastalığında dikkat edilmesi gerekli bir durum : Deliryum

              Alzheimer Hastalığında dikkat edilmesi gerekli bir durum : Deliryum

Alzheimer’ın kötüleşmesini nasıl önleyebilirim? diye düşündüğünüz zaman şu gerçeklerle karşılaşıyorsunuz. Alzheimer hastalığının altında yatan neden ne olursa olsun hasta yavaş yavaş kötüleşir. Beyin hücrelerinin zaman içerisinde kaybolmaya başlamasıyla beyin küçülmesi Alzheimer’ın ölümcül bir hastalık olduğunu gösteren bulgulardır.

Öte yandan, bazı girişimlerin beyin düşüşünün ilerlemesini yavaşlatma eğiliminde olduğu halde, bazıları hızlandırır. Başka bir deyişle, yaptığımız eylemler, kişinin demans yolculuğunu etkiler.

Genel olarak insanlar genellikle düşüşü yavaşlatabilecekler hakkında bilgileri vardır. Fakat Alzheimer hastalığını nelerin hızlandıracağı hakkında daha az bilgilidirler. Halbuki çoğu zaman demansın daha da kötüye gitmesine neden olabilecekleri önlemek veya en aza indirmek için harekete geçmek mümkün olabilir.

Bu yüzden Alzhermirli hastaların sık rastladıkları bir durum olan deliryum’dan bahsetmek istedim.

Delirium, Nedir? Neden önemli?

Delirium, bir hastalığın beden ya da zihin üzerinde yarattığı stresten kaynaklanan, kötü seyreden bir karışıklık halidir. Bilinç bulanıklılığı ile karakterize olan deliryum, çoğu kez kişinin agressif davranışları ve sık sık öfke krizleriyle kendisini gösteren nöropsikiyatrik bir durumdur. Özellikle hastaneye ameliyat için yatan Alzheimer hastalarında veya yoğun bakımda uzun süre kalan aynı tür hastalarda sık rastlanır. Beyindeki bazı metabolik değişikliklerden kaynaklandığı düşünülmektedir.

Her ne kadar normal kişilerde deliryumun kargaşası zamanla iyileşme eğilimindeyse, bunu yaşayan Alzheimer hastaları önceki düşünme ve yetenek seviyelerine bir daha ulaşamazlar. Bunun yerine, yeni, daha düşük bir zihinsel kavram içerisinde kalırlar. Yapılan çalışmalarda ise deliryum yaşayan Alzheimer hastalarının hastaneye yatmazdan önceki zihinsel aktivitelerinin hastaneye yatıp deliryum yaşadıktan sonra iki kat azaldığını göstermiştir.

Alzheimer ve diğer demans hastalarında hastane deliryumu çok yaygındır. Bir çalışma, deliryumun hastanede yatan demans hastalarının % 32'sini etkilediğini göstermiştir.

Başka bir deyişle, deliryum yaşamak yaygındır ve Alzheimer’ın veya başka bir demansın düşüşünü hızlandırabilir.

Deliryumlardan kaçınmak mümkün olmasa da (insanlar sonuçta hastalanırlar veya bazen ameliyat olmak zorunda kalırlar), yaşlı bir hastanın hastaneye yatırılırken deliryum yaşama şansını azaltmak için kanıtlanmış adımlar atmak mümkündür.

Hasta bir kişinin hastanede kaldığı süre boyunca deliryumunun nasıl önlenebileceği hakkında hastalar , bakıcılar ve hastane personeli bilinçlendirilmelidir.

Alzheimerli hastlarda deliriumu önlemek için neler yapabilir?

Deliryum nedeniyle zihinsel düşüşü önlemek için hastanın, ailenin ve bakıcıların yapabilecekleri

1. Hasta : Bu duruma hazırlıklı olmalıdır. Delirium hakkında kendisini eğitmeli veya bu bilgilendirme başka bir kişi tarafından sağlanmalıdır. Örneğin bu duruma nelerin yol açtığı, hangi sonuçla varacağı ve nasıl önleneceği hakkında daha fazla bilgi edinmesi gereklidir.

Mümkün olduğunca zihinsel ve fiziksel olarak aktif kalmak gerektiği anlatılmalıdır.

Bilmece çözmesi (su doku özellikle tavsiye edilir.), daha iyisi kendisinin bilmeceler hazırlaması bu süreçte çok faydalıdır.

Yapabiliyorsa, sürekli yatakta kalmayıp kısa yürüyüşler yapmaya çalışmalıdır.

Gözlük ve kulaklığı daima yanında bulunmalıdır.

Acı çekmesi, tıbbi bir sorunu olması durumunda hatta kabızlık problemi varsa yardım istemesi gerektiğinin bilincinde olması gereklidir.

2. Hasta yakınlarının sorumlulukları : Ameliyat ve hastaneye yatış konusunda acele karar vermeyin. Seçmeli veya tamamen zorunlu olmayan bir ameliyat düşünüyorsanız, Alzheimer’ın veya başka bir demansın düşüşünü hızlandırma riskleri konusunda çok dikkatli olun. Bir ailenin, demansı olan yaşlı bir kadın için kalp kapak onarımını kabul ettiğine pişmanlık duyabilirsiniz.

Hastanın gözlük ve işitme cihazını getirdikten sonra camların temiz olup olmadığını ve işitme cihazlarının doğru çalıştığını kontrol edin.

Fiziksel olarak aktif kalmasına yardımcı olun. Akrabanızı, arkadaşınızı sizinle birlikte yürümeye teşvik edin. Bunu güvenli bir şekilde yapamıyorsa yatağının etrafında kısa süreli, sık sık yürüyüş yaptırmanız bile yeterli olabilir. Yattığı yerde ne tür egzersizlerin hastaya faydalı olabileceğini öğrenip bunları yaptırmaya çalışın.

Zihinsel olarak aktif kalması çok önemlidir. Tanıdık kişilerin hastayı ziyaret etmesini sağlayın. Güncel olaylar ve çevre hakkında konuşun. Birlikte katılabileceğiniz eğlenceli aktivitelerden bahsedin. Aile fotoğrafları getirin.

Hoş vakit geçirmesini sağlayacak eşyalar, dergiler, kitaplar, el sanatları gibi yanında bulundurun.

Yeterince ve sevdiği yemekleri yemesini sağlayın.

Takma dişleri varsa sürekli takmasını teşvik edin.

Keyif aldıklarını bildiğiniz çerez ve meyveleri yatağının baş ucunda bulundurun.

3. Hastane personeli ve bakıcılar : Bu tür hastalarla ilgilenen hastane personeli deliryumu tespit etmeyi öğrenmiş olmalıdır. Eğer bir hasta yakını iseniz ve bunama sorunu olan sevdikleriniz hastaneye yatırılması gerekiyorsa, hastane personelinin deliryumu izlemesine yardım etmeye çalışın. Araştırmalar hastane çalışanlarının yaşlı yetişkinlerde ki deliryumu fark etmediğini göstermiştir. Aileler, sevdiklerinin deliryumları izleyerek ve personelinin ilgisiz kalması durumunda onları uyararak daha iyi bakım almalarına yardımcı olabilir.

Delirium riski olan Alzheimer hastalar farklı koğuşa veya özel bir odaya taşınmamalıdır.

Aynı hastalığa sahip kişiler ayrı odalar tahsis edilmelidir.

Konuyu bilen uzmanlar ekibi tarafından bakılmalıdır.

Sık sık biyokimyasal parametreleri kontrol edilmelidir.