Alzheimer hastalarında halüsinasyon, hezeyan ve paranoya

                          Alzheimer hastalarında halüsinasyon, hezeyan ve paranoya

Beyinde meydana gelen karmaşık değişiklikler nedeniyle, Alzheimer hastalığı olan insanlar, gerçekte olmayan şeyleri gördüğünü veya duyduğunu sanabilir. Alzheimer'lı bir kişi hırsızlık, sadakatsizlik veya diğer uygunsuz davranışlarla ilgili olarak ailesinden bir kişiyi veya bakıcısını suçlayabilir. Suçlamalar bakan kişilerde psikolojik olarak zarar verebilir ama hastalığın bu davranışlara neden olduğunu unutmayın ve anlamaya çalışın.

Halüsinasyon (varsanı), gerçekten orada olmayan şeyleri duymayı, görmeyi, koklamayı veya hissetmeyi içerir. Örneğin Alzheimer'lı bir kişi, hiç çocuk olmadığında oturma odasında oynayan çocukları görebilir. Halüsiinasyonlar, yanlış algılar olarak tanımlanmasın arağmen onları yaşayan kişi için çok gerçektirler. Alzheimer veya diğer demans hastası bir kişinin gördüğü bazı halüsinasyonlar korkutucu olabilir. Bazıları ise geçmişten gelen kişilerin, durumların veya nesnelerin zararsız ve sıradan vizyonlarını içerebilir. Bu deneyimleri yaşamakta olan kişiyi bu tür bir olayın olmadığına kolay ikna edemezsiniz.

Sanrılar(hezeyanlar), kişinin gerçek olduğunu düşündüğü yanlış inançlardır. Örneğin, kişi eşinin başkasına aşık olduğunu düşünebilir.

Paranoya, saçma olmayan ve iyi düzenlenmiş bir düşünme biçimiyle, kişilerden şüphelenmektir.   Genelde paranoid kişilik bozukluğuna sahip olan kişiler farklı sebeplerle bir şüphe geliştirirler ve dışarıya bu şüphelerini belirli bir mantık çerçevesinde anlatabilme kabiliyetine sahiptirler.

Alzheimer hastalığı veya diğer demans hastaları bazen halüsinasyon veya sanrılar yaşayabilir. Bakım verenler bu psikolojik rahatsızlıkların belirtilerini bilmeleri halinde hastalarına daha çok yardım edebilirler.

Hastanızın değişen davranışlarını kabullenin.

Aile üyelerinin ve bakıcıların şüphelerin ve yanlış suçlamaların hastalıktan kaynaklandığını anlamalarını sağlayın.

Alzheimer'ın orta veya geç dönemlerinde sanrılar (gerçek olmayan şeylere sıkı sıkıya dayanan inançlar) ortaya çıkabilir. Karışıklık ve hafıza kaybı ( bazı insanları veya nesneleri hatırlayamama gibi ) yaşanabilir. Alzheimer'lı bir kişi, bir aile üyesinin mallarını çaldığına ya da polis tarafından takip edildiğine inanabilir. Bu tür şüpheli sanrılar paranoyadır.

Gerçeğe bağlı olmasa da, durum demanslı kişi için çok gerçektir. Demans hastalarının, azalan bilişsel işlevlerle dünyasını anlamlandırmaya çalıştığını unutmayın.

Alzheimer hastalarında görülen ve kısaca davranış semptomları olarak değerlendireceğimiz bu durumlarda ilk tedavi ilaç dışı yaklaşımlar olmalıdır. Ancak bu stratejiler başarısız olursa, semptomlar şiddetli ise veya gittikçe artıyorsa, hastanın kendisine ya da bakıcısına zarar verme şüphesi varsa ilacın gerekli olup olmadığını belirlemek için tıbbi bir değerlendirme yapılması gerekir.

Antipsikotik ilaçlar bazı durumlarda etkili olsalar da, demanslı yaşlı erişkinlerde ilacın yan etkilerine bağlı olarak oluşabilecek inme ve ölüm riskleri olduğundan dikkatli kullanılmaları gerekir. Tıbbi değerlendirme sonucunda hastanızın ilaç kullanmasına karar verilirse doktorunuz ilacın risklerini ve yararlarını ayrıntılı olarak size aktaracaktır.

Bu davranış bozukluğu yaşayanlara bakıcının yaklaşımı

İlk olarak ilave olmuş bir sıkıntının veya huzursuzluğun bu duruma neden olabileceğini aklınızda bulundurun.

Kullandığı ilaçları düzgün olarak aldığından emin olun. Bazı ilaçların yanlış kullanımları bu tür olumsuz durumlara yol açabilmektedir.

Tüm bunlardan bir sonuç çıkartamazsanız hastanız rahatsız edici halüsinasyonlar veya sanrılar yaşıyorsa, tıbbi yardım alın.

Bu davranışları tedavi etmek için ilaçlar mevcuttur, ancak dikkatli kullanılmaları gerekir.

Eğer bir bakıcıysanız ve sevdiğiniz kişi göremediğiniz hataları görüyorsa veya sizi bir şey çalmakla suçluyorsa, “Burada böcek yok?” veya “Hiçbir şey çalmadım” gibi yanıt vermek insan doğasıdır. Sevdiğiniz birinin davranışlarının muhtemelen Alzheimer veya demansla ilgili beyindeki değişikliklerden kaynaklanır. Küçümseyen, savunmacı olmak veya tartışmak etkili olmayacaktır.

Aşağıdaki ipuçları halüsinasyonlar ve yanılsamalar yaşayan hastanıza yardımcı olacaktır.

Sakin olun ve tartışmayın.

Güvence ve anlayış sağlayın.

Alınmayın. Kişiyi rahatsız eden şeyi dinleyin ve bu gerçeği anlamaya çalışın. O zaman güven verici olun ve kişiye onu ve sorununu umursadığınızı ona belli edin.

Tartışma ya da ikna etmeye çalışmayın.

Bireyin fikirlerini ifade etmesine izin verin. Görüşlerini onaylamanız iyi sonuç verir.

Basit bir cevap sunun. Düşüncelerinizi bireyle paylaşın, ancak basit tutun. Uzun açıklamalar veya nedenler ile kişiyi boğmayın.

Odağı başka bir etkinliğe geçin. Bireyi bir faaliyete dahil edin veya basit bir iş için yardım isteyin.

Kayıp öğeleri çoğaltın. Kişi genellikle belirli bir öğeyi arıyorsa, birkaç tane kullanılabilir duruma getirin. Örneğin, kişi her zaman cüzdanını arıyorsa, aynı türde iki tane satın alın.

Deneyiminizi başkalarıyla paylaşın.

Sevdiklerinizin tepkilerinin altında korku duyuyorlarsa gözlerine bakarak korkularını kabul ederek onaylayın. Doğrulayıcı bir ifadeye örnek olarak, “Birinin sizinle evde olduğunu düşünmek korkutucu olmalıdır” diyebilirsiniz. Bu yanıtla, sevdiklerinizin korkusunu kabul etmiş olursunuz.

Hemen çevreyi araştırın. Bazen sebep hemen çevrededir. Güvencesinizle ilgili korkularını onayladıktan sonra sebebini belirleyin. Görmediğin bir şey mi görüyorlar? Nerede ve ne olduğunu bulun. Günün belli bir saatinde mi görüyorlar? Belki de günün belirli bir saatinde pencereden ışıklandırmanın yarattığı gölgeler hastanızda farklı algılamalara yol açıyordur. Perdeleri o saatte kapatarak ya da hastanızı farklı bir odaya geçirerek bu sorundan kurtulabilirsiniz.

 Dikkat dağıtma kullanın. Artık sevdikleri bir TV şovundaki insanları kendi odasında mı görüyor? Sevdikleriniz odadayken televizyonda şiddetli veya rahatsız edici gösteriler varsa TV'den uzak tutun ve günün o zamanı için başka bir etkinlik planlayın.

Sevdikleri aktivitelere yöneltin. Bunlar yürüyüş yapmak, bulmaca çözmek , kart oynamak veya fotoğraflara bakmak olabilir.

Diğer tıbbi nedenleri değerlendirin. Bu konunun altında yatan başka tıbbi nedenler olabilir. Hastanızın doktoruna danışın. Acil halüsinasyona ya da sanrıya verdiğiniz yanıt aynı kalırken, altta yatan tıbbi sorunları dışlamamak için sevdiğiniz kişinin doktorunun önerilerini dikkate alın.

Halüsinasyonlara veya sanrılara neden olabilecek bazı tıbbi nedenler dehidratasyon, idrar yolu enfeksiyonları, böbrek veya mesane enfeksiyonları veya çeşitli nedenlerle oluşmuş olan ağrılardır.

Hastanızın söylediklerinin hepsinin uydurma olduğunu düşünmeyin. Mesela ‘’Pencerenin önünde bir kişi gördüm.’’ derse. İlk olarak böyle bir durumun olup olmadığını mutlaka araştırın.

Hastanızın yaşadıklarını kabul edin. Bu yanlış algılamadan ötürü onunla alay etmeyin. Aşağılamayın. Evde küçük çocuklar varsa onlara da nasıl davranmaları gerektiğini anlatın.

Alzheimer hastası olduğu kişinin hastalıklarını ve aldığı ilaçları doktoruna danışın. Bazen bir hastalık veya ilaç halüsinasyonlara veya sanrılara neden olabilir.

Gördüğü veya duyduğu kişi hakkında tartışmaya çalışmayın.

Hastanız yaşadığı bu olaydan dolayı korkuyorsa onu rahatlatın.

Kişinin güvende olduğundan ve hiç kimsenin kendisine zarar veremeyeceği konusunda ona güvence verin.

Paranoya

Alzheimer hastalığı olan bir kişide, paranoya genellikle hafıza kaybıyla bağlantılıdır. Hafıza kaybı gittikçe kötüleşebilir. Unutan kişi paranoyak olabilir.

Bir şeyleri nereye koyduğunu unuttuğu için başka bir kişinin eşyalarını aldığına inanabilir.

Zaman zaman bakıcısını veya aile fertlerini tanımıyabilir. Bu kişinin yabancı olduğunu düşünüyorsa ona güvenmeyebilir.

Kişinin tanıtıldığı insanların ona zarar vereceğine inanabilir.

Az önce verdiğin yol tarifleri ile onu kandırmaya çalıştığınızı düşünebilir.

Paranoya eğilimdeki bir Alzheimer hastası başkalarını suçlayabilir, çünkü ona başka hiçbir açıklama mantıklı görünmemektedir.

Paranoya ile başa çıkmak için bazı ipuçları

Kişi sizi bir şey için suçlarsa tepki vermemeye çalışın.

Kişiyle tartışmayın.

Kişinin güvende olduğunu bilmesini sağlayın.

İlginizi göstermek için nazik dokunma veya sarılma kullanın.

Diğerlerine, kişinin bu şekilde davranışını açıklayın. Alzheimer hastası olduğunu anlatın.

Kişiyi rahatlatacak şeyler arayın ve bunları onunla paylaşın. Örneğin, bir fotoğraf veya hatıra defteri hakkında konuşmak iyi gelebilir.

Ayrıca, Alzheimer hastalığı olan bir kişinin belirli bir şekilde davranmak için iyi bir nedeni olabileceğini unutmayın. O paranoyak olmayabilir. Zayıf ve yaşlı insanlardan faydalanan insanlar var. Birinin Alzheimer’daki kişiyi kötüye kullanmaya veya ondan para veya maddi bir şey çalmaya çalışıp çalışmadığını öğrenin.

Alzheimer'lı insanların yaklaşık yüzde 36'sının sanrı olduğu ve yüzde 18'inin halüsinasyonlar yaşadığı düşünülmektedir. Psikotik semptomlar Alzheimer hastalarında belirgindir, artan fonksiyonel düşüş ve hastalığın daha hızlı ilerlemesi ile ilişkili oldukları belirlendi.