Alzheimer’in aşamaları

                                             Alzheimer’in aşamaları

Alzheimer’i olan herkes bu hastalığı farklı yaşar, ancak insanlar hastalığın başlangıcından sonuna kadar süregelen bir takım aşamalardan geçer. Bazı araştırmacılar hastalığın aşamalarını basit olarak erken, orta ve son olarak belirlerler. New York Üniversitesinden Dr. Barry Reisberg araştırmaları sonucunda hastalığın ilerleyişinin yedi aşamayla başladığını ve sonlandığını belirledi. Hastalığın aşamalarını içeren bu model bir çok Alzheimer derneği tarafından benimsenmiş ve kullanılmıştır.

1.Aşama : Bu aşamada mevcut olan hastalık tespit edilemez. Hafıza problemleri ve diğer bunama işaretleri belli değildir. Yorgunluk, fazla çalışma ve ya zihnin çok yoğun olmasına bağlanıp geçiştirilir.

2. Aşama : Normal yaşa bağlı hafıza kaybından kolayca ayırt edilebilecek noktalara rağmen küçük hafıza problenmleri kişi tarafından fark edilmeye başlanır. Kişi hafıza testlerinde başarılı olmakta, doktorlar tarafından algılanılmamasına rağmen kişi kendi durumundan endişe duymaya başlamıştır.

3.Aşama : Bu aşamada aile üyeleri veya arkadaşları bilinçsel sorunları fark etmeye başlarlar. Hafıza testlerinde çok başarılı değildir. Deneyimli doktorlar bu aşamada hastalığın yaklaşmakta olduğunu algılarlar. Hastalar konuşma sırasında doğru sözcüğü bulmada sorunlar yaşamaya başlamıştır. Yeni tanıdıklarının isimlerini hatırlamakta zorluklar vardır. Kişisel eşyalarını koyduğu yeri unutmakta veya kaybetmektedir. İş performansı bozulmaya başlamıştır. Nadiren konuşma bozuklukları vardır. Eskiden kolaylıkla yaptığı komplike işlerde artık başarısızdır.

4.Aşama : Hastalığın kesin bulguları ortaya çıkmıştır. Rutin işlerde zorlanma görülür. Basit aritmetik problemleri dahi çözmekte zorlanırlar. Kısa süreli ve yakın tarihli hafıza zayıflığı vardır. Örneğin kahvaltı da ne yediğini veya yemekte masada neler olduğunu hatırlamaz. Yanıt vermeme, huysuzluk ve hırçınlık görülebilir.

5. Aşama : Beşinci aşamada insanlar günlük aktiviteleri için yardıma ihtiyaç duymaya başlar. Giyinmede zorluk çekmesine rağmen banyo ve tuvalet ihtiyacını kendisi karşılayabilir. Güncel olaylarla fazla ilgilenmez, ciddi derecede hafıza kaybı vardır. Problem çözme konusunda çok başarızdırlar.

6. Aşama : Şiddetli düşüş devresidir. Bu dönemde insanlar sürekli denetime ve sık sık profesyonel bakıma ihtiyaç duyarlar. En yakın arkadaş ve akrabalar dışındaki kişileri tanıyamazlar, tuvalet ve banyo tek başına yapamaz. İdrar ve dışkı tutmakta zorluklar başlamıştır. Olayları veya olaylardaki ayrıntıları hatırlayamaz. Giyinme ve yemek yeme de yardıma ihtiyaç duyarlar. Uyku düzeni bozuktur, zaman zaman çevresini tanıyamazlar, belirgin hafıza kaybı vardır.

7. Aşama : Çok ağır düşüş devresidir. Hastalığın en ağır formudur.Ölümden önceki son aşamadır. İnsanlar yardımsız hiçbir iş yapamazlar. Yürüme ve gülümseme yeteneği kaybolmuştur. Son aşamada yutma yeteneklerini kaybederler. Kendi durumlarını farkında değillerdir. Kendi çevresiyle iletişim kuramadığı gibi hiçbir olay hakkında görüş bildirmezler. Ölüm genellikle bu devrede olur.

                        Alzheimer Hastalığını arttıran risk faktörleri

Sağlıklı bir yaşam tarzı ile Alzheimer hastalığı ve diğer demansları kısmen önleme veya ertelemenin mümkün olabileceği hakkında ciddi çalışmalar bulunmaktadır. Alzheimer hastası olanlarda ise bu risk faktörlerine dikkat edilirse daha rahat bir yaşam mümkün görülmektedir. Bu hastalıktaki bazı riskler önlenemez. Mesela yaş, cinsiyet, genetik kalıtım gibi. Ama bazı risk faktörlerini yaşamımızdan uzaklaştırırsak bu hastalığın oluşmasını mümkün olduğu kadar geçiktirebiliriz. Bu risk faktörlerine sahip kişilerin mutlaka Alzheimer hastası olacakları kesin olmadığı gibi bu risk faktörlerine dikkat edenlerin bile hastalığa maruz kalabilecekleri ancak böyle olsa bile daha hafif bir formda hastalığı yaşayacakları bilinmelidir. Risk faktörlerinin başlıcaları yedi adet olup bunlara yedi anahtar ismi verilmiştir.

                                          Başlıca risk faktörleri

1. Hipertansiyon : Uzun süren araştırmalar sonucunda genç veya orta yaşlarda başlayan yüksek tansiyonun, daha sonraki yaşamda özellikle vasküler demans başta olmak üzere tüm demans hastalıklarını oluşturma riskini arttıran bir faktör olduğunu göstermektedir.

2. Fiziksel ve zihinsel aktivite azlığı : Düzenli fiziksel ve zihinsel egzersiz azlığı bunama ve Alzheimer hastalığında en önemli risk faktörü olarak kabul edilir. Orta yaşlı veya erişkinlerde kalp hızını arttıran fiziksel egzersizlerin ve sürekli zihin çalışması yapan kişilerin araştırılması sonucunda, fiziksel aktivitenin ve beyni aktif tutan çalışmaların hafızada düzelme ile birlikte demans oranını azalttığı bildirilmiştir. Alzheimer hastalığında %45 , diğer demans türlerinde ise %30 azalma sağladığı on bir ayrı çalışma ile doğrulanmıştır.

3. Diyabet : Kontrol altında tutulmayan diyabet hastalığının zaman içerisinde beyin damarlarında yapısal bozulmalara yol açarak hastalığın ortaya çıkmasını hızlandırmaktadır.

4. Sigara : Sigara içmenin demans riskini arttırdığına dair güçlü kanıtlar bulunuyor. Sigara dumanındaki toksinler, Alzheimer hastalığının oluşmasını kolaylaştıran oksidatif stresi ve sinir hücrelerinin yıpranmasını arttırdığı biliniyor. Sigarayı bırakmak demans riskini azaltabilir mi? Bilimsel bulgular sigarayı bırakmanın demans riskini azalttığı yönünde. Bu, sigarayı bırakmanın faydaları kardiyovasküler hastalık veya kanser riskinde bir azalmaya yol açtığı gibi Alzheimer oluşumunu veya ilerlemesini azalttığı yönünde.

5. Kolestrol ve Homosidein yüksekliği: Damar yapısını bozarak zaman içerisinde ateroskleroza yol açarlar. Bu durum damarların daralmasına ve dolayısıyla damardan geçen kan miktarının azalmasına neden olur. Beyin damarlarındaki bu daralma hastalığın ortaya çıkmasında risk faktörüdür.

6. Obezite : Obezite ve demans gittikçe prevalansı artan ciddi sağlık sorunlarıdır. Son yıllarda obezite ve demans arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalar artmıştır. Beyin içerisinde sinir hüclerinin bir biriyle bağlantısını sağlayan yollar bulunmaktadır. Yapılan çalışmalar vücut kitle indeksi attıkça yani şişmanlık arttıkça beynin belirli bölgeleri ile iletişim sağlayan bu ağlar azalmakta ve beyin tüm hücreleriyle iletişim kuramadığından Alzheimer türü hastalıkların artmasına neden olabilir.

7. Depresyon ve stres : Uzun süren depresyon ve stresli yaşamın tüm demans türlerini ve özellikle Alzheimer’in ortaya çıkışını hızlandırdığı düşünülmektedir.